عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
139
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
4 - جرعه . الف ) اصطلاحات صوفيان : عبارت از أسرار مقاماتست . بعضي گفتهاند كه جرعه عبارت از أحوال است كه در سلوك پوشيده باشد . « 1 » ب ) رشف الألحاظ . . . : اسرار ومقامات وأحوال را گويند كه در سلوك از سالك پوشيده مانده باشد . « 2 » طرفه آنكه گاه پردازنده « اصطلاحات صوفيان » - شايد بر پايهء دستنوشت خودش - معناى اصطلاحى را براي اصطلاحى ديگر بكار برده است ! . « 3 » اكنون من بنده با يقين مىنگارم كه اين رساله ، ريختهء خامهء كاشاني نيست وصاحب ذوقي كه پس از نيمهء دوم قرن هشتم هجرى مىزيسته ، « 4 » اثر حاضر را با نگاهى به اصطلاحات نامهء كاشاني وجز أو - همچون رشف الألحاظ . . . - پرداخته است ؛ امّا از آنجا كه عبد الرزّاق يكهتاز ميدان اصطلاحات نگارى است وبخش عمدهء اين رساله گردانيدهء اثر اوست ، در پيشنوشت خود ، تمامى كتاب را به أو منسوب ساخته است . امّا آيا اين ذوقمند قلم زن ، همان خواجة محمّد بن محمود دهدار عيانى است ؟ احتمالي است كه با توجّه به گواهى كه پيش از اين آن ياد كرديم سخت نزديك به واقع مىنمايد . بر أساس آنچه گذشت - هر چند اين بنده آن رساله را بر أساس پنج نسخه تصحيح وآمدهء ارائه نموده است - امّا نمىتوان اين اصطلاحات نامهء خرد را در « مجموعهء آثار كاشاني » وبعنوان يكى از نگاشتههاى أو بدست چاپ سپرد . بنا بر اين چشم اميد مىدارم تا آن را در بسترى ديگر عرضه دارم - لعل اللّه يحدث بعد ذلك أمرا ! - . 3 - پاسخ به پرسشى دربارهء يكى از بزرگان پيش از اين ، در نمودن بازماندههاى سرگذشت كاشاني ، از تحقّق أو به مظهريّت دو
--> ( 1 ) . بنگريد : همان ، ص 7 A . ( 2 ) . بنگريد : رشف الألحاظ ص 61 . ( 3 ) . نمونه را بنگريد : همان ، ص 7 B ورشف الألحاظ . . . ص 55 در توضيح معناى سه لفظ پيشانى ، گيسو وخم زلف . ( 4 ) . اين احتمال بر اين أساس كه از شرف الدّين حسين بن الفتى تبريزى سازندهء رشف الألحاظ در سالهاى 730 ، 734 و 761 ه . ق اخبارى در دست داريم به دفتر حاضر راه يافته است . بنگريد : رشف الألحاظ . . . مقدّمهء مصحّح ص 26 .